Een naam met een voorgeschiedenis
Het verhaal van Radio Crystal begint bij Radio Contact. Francis Lemaire, een van de oprichters van die zender, beheerde begin jaren 90 de vzw Scobia, met een laagvermogenfrequentie in Brussel. Rond die frequenties bestond het idee om met dezelfde muziek twee zenders te laten klinken: een Franstalige Radio Cristal en een Nederlandstalige Radio Crystal. Het idee vond niet snel genoeg zijn publiek. Op 1 juni 1992 volgde nog een Vlaamse versie van Club FM, een oldiezender, met Danny De Bruyn van Radio Contact als stationmanager.
Eind 1992 of in het voorjaar van 1993 (de bronnen verschillen) ging het beheer van de vzw over naar nieuwe handen. De zender kreeg de roepnaam Radio Crystal, en dat was geen toeval: wie in Brussel een radio wilde beginnen, kon dat enkel door een bestaande zender over te nemen, met de naam, de vzw en de frequentie in één keer. Een roepnaam wijzigen was bovendien verboden.
Een frequentie kopen
In Brussel was de FM-band overvol. Kleine en grote zenders vochten om een sterker en breder signaal, en er was geen enkele vrije frequentie voor een nieuwe zender. Zo kwam 106,50 MHz in handen van Wim, een van de eigenaars van discotheek La Rocca in Lier, die de frequentie volgens vrijeradio.be overnam voor 3,2 miljoen BEF. Rudy Ryckewaert, de man achter Lazer Hot Hits en het Lazer-netwerk, kreeg het dagelijkse bestuur en de technische kant in handen. Het plan: een house-zender voor de hoofdstad.
Het was geen ideale frequentie. Op 106,40 MHz zond Radio Viva uit Asse uit, met een goed bereik in het noorden van Brussel. Waarschijnlijk was dat de reden waarom de groep rond Radio Contact de frequentie van de hand deed.
1993: de eerste klanken
Op een dag in 1993 klonk er op 106,5 FM plots housemuziek, eerst als non-stop muziek zonder jingles en zonder naam. Maandenlang draaide de dubbele cd Serious Beats 18 in full random. De zender stond in een gehuurd appartement in een hoog gebouw aan het Meiserplein, boven in de liftkoker, op een ongebruikte mast met vier dipolen die ooit voor Radio SIS was opgericht. Veel meer dan een paar machines stond er niet: een cassettespeler, een grote elektronische timer die het schema en de reclame bestuurde, een zender en een versterker. Dat volstond om de jongeren in de stad het woord te laten doorgeven: eindelijk een eigen undergroundzender.
In april 1993 ontdekte Nicolas Deckmyn, de maker van Acid Story en Some Like It House op Radio Campus, wie er achter de nieuwe zender zat. Hij kwam al snel in beeld voor de muziekselectie. Terwijl andere zenders van het Lazer-netwerk vooral trance en gabber draaiden, koos Crystal steeds vaker voor mixtapes van house- en undergroundtechno-dj’s zoals Little Pat, Jos en Olivier Gosseries, Geoffroy, Koenie, Danny V, D-Jack, Mi-K, Steve Cop en Skander.
1994: naar de toren
Het voorbeeld kwam uit Gent. In het voorjaar van 1994 vierde het platenlabel R&S zijn tiende verjaardag met Radio Reppublica, een zeven dagen durende zender op een tijdelijke frequentie, die ’s nachts door honderden zenders in heel Europa werd overgenomen. Het was het beste van techno en ambient, op de beste speakers.
In mei of juni 1994 verhuisde Radio Crystal naar de 22ste verdieping van een toren aan de Heliportlaan, vlak bij het Noordstation en de metro IJzer (Quai de Batelage). Een paar maanden later schakelde de studio naar de 21ste verdieping. Na een week radiostilte klonken er op 106,50 MHz non-stopcassettes van onder anderen dj Delirium, en er waren jingles te horen. Twee weken later was de zender klaar om live te gaan: elke dag live dj’s, van 14.00 tot 3.00 uur.
Nicolas Deckmyn stelde met zijn contacten, zijn passie en jaren radio-ervaring een volledig weekschema samen. Rudy bracht het materiaal, de zenders, de vergunningen en de technische kennis mee om een radio te bouwen. Nicolas voegde mixers, deck-cartridges, platen en tapes toe.
Een zender voor het hele nachtleven
Radio Crystal had een eigen formule: geen commerciële dance, maar echte dj’s. Naast house en techno klonken er jungle, funk, hiphop, roots reggae, ragga en genoeg trance om iedereen tevreden te stellen. Op woensdag was er een trance-show voor het jongere publiek, op zondagochtend een afterparty en een chill-out. Twee keer per week kwam er een lange feestagenda, soms met onverwachte interviews met nationale en internationale artiesten die toevallig voorbijkwamen. In totaal kwamen er 55 dj’s aan het woord, die samen heel België weerspiegelden.
De zender was drietalig: veel Engels, wat Frans en wat Nederlands. Omdat 106,50 MHz een frequentie van de Vlaamse Gemeenschap was, moest er ook Nederlands te horen zijn. Vanaf september 1994 deed Robby Samson de Nederlandse presentatie, terwijl Nicolas het Frans voor zijn rekening nam. De feestagenda werd volledig tweetalig, in het Nederlands en het Frans, omgeroepen.
Radio Crystal steunde en organiseerde ook evenementen, zoals de expo House Generation op de Heizel in het voorjaar van 1995. In oktober 1994 kwamen Deg en Pierre op zondagochtend naar de studio na hun nacht in club Fuse. Ze draaiden voor hun plezier tot de middag: de eerste afterparty’s op FM.
Zendbereik en strijd om de ether
Het signaal reikte maar enkele kilometers, en toch beweerden luisteraars uit Antwerpen, Namen en Waterloo dat ze meeluisterden. Aan de basiliek van Koekelberg werd het signaal volledig weggedrukt door Radio Viva (106,40 MHz) uit Asse. Radio Crystal zond uit met 17 watt via twee dipolen, en er was geen sprake van het vermogen op eigen houtje op te drijven. Rudy is meermaals gaan praten met de beheerder van Radio Viva, zonder resultaat. Uit principe werd nooit een klacht tegen Radio Viva ingediend.
In de winter van 1994–1995 kwam de politie ongeveer drie keer langs om de zender het zwijgen op te leggen en het zendvermogen te beperken. De muziek ging door. Ook met de buren begonnen meteen problemen, en die zouden nooit echt ophouden.
1995: de scheuring
Het eerste jaar liep goed. Rudy beheerde de zaak en gaf zijn eigen toets aan enkele shows. Nicolas stond in voor het globale schema en de programma’s. Het publiek groeide en groeide. Rond het concept groeide een echte ploeg: Mathieu, Nicolas, Marc, Robby, Yvan en nog meer mensen die hun tijd en hulp gaven.
De zender draaide echter op verlies. In juni 1995 ontstonden interne tegenstellingen die snel tot een breuk leidden. Nicolas vertrok in juli 1995 terug naar Radio Campus, en een aantal anderen volgde hem, of ging naar Radio Panik en andere lokale zenders. Het was nog niet het einde: de Crystal-ploeg (Rudy, Robby, Yvan, Matthieu en anderen) bleef nog acht maanden uitzenden, met de meeste dj-shows, nieuwe programma’s van onder meer Franky Jones en een vernieuwd logo en nieuwe visuals.
Het einde
In februari 1996 werd de hele vzw plots verkocht aan het netwerk van Radio Anastasia, ook een dance-netwerk, maar volgens Nicolas veel minder eclectisch en leuk dan Crystal. Volgens vrijeradio.be verliet Rudy de radio acht maanden na Nicolas. Wim van La Rocca verhuurde de vergunning daarna aan iemand anders. De vergunning werd ingetrokken omdat de huurder, Radio Anastasia, van een andere locatie ging uitzenden.
De bronnen verschillen over het precieze moment waarop de frequentie vrijkwam: volgens vrijeradio.be eind 1995, volgens noctis.com rond september 1996, toen de Vlaamse Gemeenschap ze terugnam en tijdelijk aan de nieuwe vzw FM Brussel gaf. FM Brussel zette het concept in zekere zin voort: veel verschillende stijlen, veel dj-shows en een alternatieve toon.
Brussels by Night
De mooiste herinneringen van de Crystal-medewerkers waren hoogstwaarschijnlijk de avonden in de studio, waar ze konden genieten van Brussels by Night. Ondanks dure isolatie, valse vloeren en plafonds hield de zender regelmatig de bovenste verdiepingen van het gebouw wakker. House-dj’s like it loud.
Heb jij Radio Crystal gehoord?
Dit archief is in opbouw. Foto’s, flyers, tapes en herinneringen aan Radio Crystal zijn welkom en komen hier binnenkort te staan.